Skróty i skrótowce. Cz. 2: SKRÓTOWCE

Home / Uncategorized / Skróty i skrótowce. Cz. 2: SKRÓTOWCE

Skrótowiec (inaczej akronim) to wyraz powstały poprzez odcięcie pewnych składników z wyrażenia złożonego z dwóch lub więcej słów, oznaczającego nazwę organizacji, instytucji, przedsiębiorstwa itp. Najczęściej składa się z wielkich liter, początkowych głosek, cząstek wyrazowych lub sylab, i może funkcjonować jako odrębne, samodzielne słowo.

 

Skrótowce tradycyjnie dzieli się na cztery grupy:

  • literowce (skrótowce literowe) to wyrazy złożone z pierwszych liter skracanej nazwy lub wyrażenia, w których każdą literę czyta się osobno w jej pełnym brzmieniu, np. PZU = Powszechny Zakład Ubezpieczeń (wymowa: pe-zet-u), NBP = Narodowy Bank Polski (wymowa: en-be-pe),
  • głoskowce (skrótowce głoskowe), zbudowane z pierwszych liter skracanej nazwy lub wyrażenia, rozwijane i czytane jako suma głosek, np. PAN = Państwowa Akademia Nauk (wymowa: pan), BIP = Biuletyn Informacji Publicznej (wymowa: bip),
  • grupowce (sylabowce, skrótowce sylabowe) to wyrazy, które powstały z poszczególnych sylab (najczęściej początkowych) nazwy rozwiniętej, i które są wymawiane jako suma tych głosek, np. Polfa = Polska Farmacja, Torwar = Tor Warszawski,
  • skrótowce mieszane charakteryzujące się budową niejednorodną, literowo-głoskową, np. CBOS = Centrum Badania Opinii Publicznej (wymowa: ce-bos), literowo-grupową, np. PZMot = Polski Związek Motorowy (wymowa: pe-zet-mot), głoskowo-grupową, np. Polmos = Polski Monopol Spirytusowy (wymowa: pol-mos), grupowo-literowo-głoskową, np. ARGED (wymowa: arged).

Skrótowce zazwyczaj zapisywane są wielkimi literami bez kropek, z wyjątkiem sytuacji, gdy występują w nich przyimki, spójniki lub dwuznaki, np. MKiDN = Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, i podlegają odmianie: wyrazy zakończone na spółgłoskę deklinują się według wzorca odmiany rzeczowników męskonieżywotnych z użyciem łącznika, np. HTML = w HTML-u (dywiz pomija się w sytuacji, gdy skrótowiec jest traktowany jako wyraz, z pierwszą wielką literą, np. Pekaes = Pekaesu). Nie odmienia się skrótowców zakończonych w wymowie na samogłoskę -e, -i, -o, -u, oraz akcentowaną -a, np. SGH. Wyrazy zakończone na nieakcentowaną samogłoskę -a deklinuje się według wzorca odmiany rzeczowników żeńskich, Polfa = Pol-fie.

W starannej polszczyźnie liczbę i rodzaj akronimu ustala się na podstawie wskazania wyrazu nadrzędnego w rozwiniętej nazwie i nadanie skrótowcowi tych cech gramatycznych, podczas gdy w języku potocznym uwzględnia się jego zakończenie:

  • rodzaj męski – wyrazy zakończone na spółgłoskę,
  • rodzaj nijaki – akronimy zakończone w wymowie na samogłoskę -e, -i, -o, -u,
  • rodzaj nijaki lub żeński – skrótowce zakończone w wymowie akcentowaną samogłoską -a,
  • rodzaj żeński – skrótowce zakończone w wymowie nieakcentowaną samogłoską -a.

Sylwia Mosińska
Primum Verbum

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>